راهنمای کامل اصطلاحات رایج باتری

راهنمای کامل اصطلاحات رایج باتری

با تبدیل شدن باتری به عنصری مهم در صنایع و زندگی روزمره، تعاریف و اصطلاحات باتری به طور گسترده‌ای مورد استفاده قرار می‌گیرند. وقتی افراد در مورد باتری‌ها صحبت می‌کنند؛ از بسیاری اصطلاحات باتری  استفاده می‌کنند. بر این اساس، لیستی از تعاریف و اصطلاحات رایج باتری را، در زیر برایتان تهیه کرده‌ایم:

 

 

فهرست تعاریف، واژه نامه و اصطلاحات رایج باتری

 

1-اسید(Acid)

اسید نوعی ماده شیمیایی است؛ که می‌تواند یون‌های هیدروژن را در صورت مخلوط شدن با آب، آزاد کند. اسید سولفوریک، در باتری سرب اسید استفاده می‌شود.

 

2-مواد فعال (Active Material)

ماده فعال، همان ساختار متخلخل ترکیبات سرب است. که انرژی الکتریکی را در باتری سرب اسید، تولید و ذخیره می‌کند. ماده فعال در صفحات مثبت، دی‌اکسید سرب و در صفحات منفی باتری، سرب خالص اسفنجی است. هنگامی که یک مدار الکتریکی ایجاد می‌شود؛ مواد فعال در حین شارژ و دشارژ، طبق واکنش شیمیایی زیر با اسید سولفوریک واکنش می‌دهند:

PbO2 + Pb + 2H2SO4 = 2PbSO4 + 2H2O

 

3-پلیت (Plate)

پلیت (Plate)

پلیت ساختارهای نازک و مسطحی متشکل از یک توری و مواد فعال است. توری از مواد فعال پشتیبانی می‌کند. و الکترون‌ها را از سلول خارج می‌کند. بسته به مواد فعال موجود در آنها، پلیت‌ها یا مثبت یا منفی هستند. گاهی به جای “پلیت” از “صفحه” در اصطلاحات رایج باتری نیز استفاده می‌شود.

 

4-سلول (Cell)

سلول، واحد اصلی تولید جریان الکتروشیمیایی در یک باتری است. سلول شامل مجموعه‌ای از صفحات مثبت، صفحات منفی، الکترولیت، جداکننده‌ها و پوشش است. در باتری سرب اسید، ولتاژ یک سلول، تقریباً 2 ولت است. در یک باتری سرب اسید، شش سلول 2 ولتی (مجموعا 12 ولت) وجود دارد.

 

5-ترمینال

ترمینال

ترمینال یا سرباتری، ساختارهای الکتریکی روی باتری هستند. که به صورت خارجی به باتری متصل می‌شود. ترمینال باتری از یک طرف به خروجی باتری، و از طرف دیگر به سیم متصل می‌شود. عملکرد قطعاتی از خودرو که با برق کار می‌کنند، با بهبود جنس به کار رفته برای سرباتری‌ها و اتصال مناسب و محکم آن با خروجی مثبت و منفی باتری، ارتباط مستقیم دارد.

 

6-AGM (Absorbent Glass Mat)

AGM (Absorbent Glass Mat)

AGM  یا نمد شیشه‌ای جذب کننده، از جدیدترین اصطلاحات رایج باتری در بین افراد است. AGM  نوعی جداکننده است؛ که تقریباً می‌توان گفت کاملاً از ریز الیاف شیشه تشکیل شده است. AGM الکترولیت را جذب کرده و در خود نگه می‌دارد. به این صورت، هیچ الکترولیت آزادی در سلول برای بیرون ریختن، باقی نمی‌ماند. نوعی از باتری‌های VRLA که با این ماده ساخته شده‌اند، باتری‌های “AGM” نامیده می‌شوند.

 

7-الکترولیت

الکترولیت، یک رسانا است که آب و سولفات را برای واکنش الکتروشیمیایی تأمین می‌کند. در باتری سرب اسید، الکترولیت اسید سولفوریک است که با آب رقیق شده است. :

 PbO2 + Pb + 2H2SO4 = 2PbSO4 + 2H2O

 

8-ژل

باتری ژلی از اصطلاحات رایج باتری است که اخیرا بسیار استفاده می‌شود. اصطلاح ژل در باتری، یعنی الکترولیتی که با افزودن یک عامل شیمیایی (معمولاً سیلیس ریز) برای جلوگیری از ریخته شدن، بی‌حرکت شده است. باتری‌های ساخته شده با الکترولیت ژله‌ای اغلب باتری‌های ژلی نامیده می‌شوند. باتری‌های ژلی، یکی از انواع معمولی باتری‌های VRLA هستند.

 

9-آمپر (Amp, A)

یکی دیگر از اصطلاحات رایج باتری که بر روی جعبه باتری درج می‌شود، آمپر است. آمپر، واحد اندازه‌گیری میزان جریان الکترون، یا جریان از طریق یک مدار است.

 

10-آمپر ساعت (Amp-Hrs, Ah)

آمپر ساعت واحد اندازه‌گیری ظرفیت ذخیره‌سازی الکتریکی باتری است. که از ضرب “آمپر” در “زمان تخلیه” بدست می‌آید. (مثال: یک باتری که 5 آمپر را به مدت 20 ساعت تحویل می‌دهد، 5 آمپر در 20 ساعت = 100 آمپر ساعت، ظرفیت می‌دهد.)

 

11-ظرفیت (Capacity)

اصطلاح ظرفیت یکی از اصطلاحات رایج باتری است.که همه ما برای باتری‌ها به کار می‌بریم. اما تعریف دقیق آن چیست؟

ظرفیت یک باتری یا سلول، میزان انرژی است که آن باتری می‌تواند در یک بار تخلیه، ارائه دهد. ظرفیت باتری معمولاً بر حسب آمپر ساعت (یا میلی آمپر ساعت) یا به عنوان وات ساعت مشخص می‌شود. ظرفیت باتری یک مقدار ثابت نیست. و با افزایش سرعت دشارژ کاهش می‌یابد. ظرفیت باتری تحت تأثیر عوامل متعددی است. مانند: وزن مواد فعال، چگالی مواد فعال، چسبندگی مواد فعال به شبکه، تعداد، طراحی و ابعاد صفحات، فاصله صفحات، طراحی جداکننده‌ها، وزن مخصوص و مقدار الکترولیت موجود، آلیاژهای شبکه، ولتاژ محدود کننده نهایی، میزان تخلیه، دما، مقاومت داخلی و خارجی، سن و عمر باتری.

 

12-مدار موازی

مدار موازی

مدار موازی، مداری است که بیش از یک مسیر برای جریان فراهم می‌کند. در چیدمان موازی، باتری‌ها معمولاً دارای ولتاژها و ظرفیت‌های مشابه هستند. و همه ترمینال‌های مثبت به یک هادی و همه ترمینال‌های منفی به یک هادی دیگر، متصل هستند. اگر دو باتری 12 ولتی با ظرفیت 50 آمپر ساعت، به صورت موازی به هم متصل شوند، ولتاژ مدار 12 ولت و ظرفیت100 آمپر ساعت است(مجموع دو ظرفیت). 

 

13-مدار سری

مدار سری

مدار سری مداریست که فقط یک مسیر، برای جریان دارد. باتری‌هایی که به صورت سری به هم متصل شده‌اند، به این ترتیب به هم متصل می‌شوند:

منفی اول به مثبت دوم، منفی دوم با مثبت سوم و غیره. در مدار سری، ولتاژ مدار مجموع دو ولتاژ باتری یعنی 24 ولت است. و ظرفیت مدار 50 آمپر ساعت است.

 

14-جریان متناوب (AC)

جریان متناوب جریانیست که به صورت دوره‌ای در اندازه و جهت تغییر می‌کند. باتری، جریان متناوب ارائه نمی‌دهد.

 

15-جریان مستقیم (DC)

جریان مستقیم به این معنی است که جریان الکتریکی در یک مدار الکتریکی فقط در یک جهت جریان دارد. یک باتری ثانویه (باتری‌های قابل شارژ) جریان مستقیم ارائه می‌دهد. و باید با جریان مستقیم در جهت مخالف، دشارژ شود.

 

16-بوست شارژ (Boost Charge)

بوست شارژ به معنی فرایند اطمینان از شارژ کامل باتری است. اطمینان از اینکه سلول‌ها و صفحات درون یک باتری، به اندازه کافی شارژ شده‌اند؛ تا باتری عملکرد دلخواه خود را انجام دهد. بوست شارژینگ یا شارژ تقویت شده، معمولاً برای مدت کوتاهی در جریان زیاد انجام می‌شود.

 

17-نرخ شارژ (Charge rate or C-rate)

نرخ شارژ یا C-rate یک باتری یا سلول، ضریب دشارژ باتری، مرتبط با حداکثر ظرفیت آن است. به بیان دیگر میزان شارژ و دشارژ باتری را با ضریب تخلیه باتری ( C-rate) کنترل و محاسبه می‌کنند.

ضریب تخلیه باتری (C-rate)، به صورت C1، C2،C10  و… نمایش داده می‌شود. به عنوان مثال در باتری 500 میلی آمپر ساعتی، C1 به معنی 1 آمپر است. یعنی باتری باید 1 آمپر جریان را به مدت 1 ساعت تحویل دهد. همچنین شارژ شدن باتری با ضریب تخلیه C1، یک ساعت زمان می‌برد.

– اصطلاح Crate در مقاله ضریب تخلیه باتری چیست به طور کامل توضیح داده شده است.

18-چرخه

این اصطلاح رایج باتری نشان دهنده یک دور شارژ و دشارژ کامل است. که به آن یک چرخه می‌گویند.

 

19-چرخه عمر (Cycle Life)

ظرفیت سلول یا باتری قابل شارژ، در طول عمر آن تغییر می‌کند. تعریف عمر باتری یا چرخه عمر باتری، تعداد چرخه‌هایی است که می‌توان سلول یا باتری را تحت شرایط خاصی شارژ و تخلیه کرد. قبل از اینکه ظرفیت موجود به معیارهای عملکردی خاصی برسد.

 

20-DoD (Depth Of Discharge)

یکی دیگر از اصطلاحات رایج باتری و بسیار پرکاربرد، DoD است. عمق تخلیه باتری یا عمق دشارژ باتری، درصد باتری تخلیه شده را نسبت به ظرفیت کلی باتری نشان می‌دهد. حداکثر DoD یک باتری خودرو، درصدی از باتری است که می‌تواند بدون آسیب رساندن به باتری و بدون خطر، خالی شود.

 

21-باتری چرخه عمیق

یک باتری چرخه عمیق، در مدت زمان طولانی مقدار ثابت جریان را تأمین می‌کند. در مواقع لزوم باعث افزایش جریان می‌شود. این باتری طوری طراحی شده است؛ که بارها و بارها عمیقاً تخلیه شود. مانند باتری UPS.

 

 

 

22-متعادل سازی شارژ (Equalization Charge)

متعادل سازی شارژ به معنی فرایند اطمینان از شارژ کامل سلول‌ها و صفحات درون باتری، و الکترولیت یکنواخت و بدون لایه‌بندی است. این امر معمولاً با شارژ باتری تحت شرایط کنترل شده، انجام می‌شود (معمولاً محدوده جریان شارژ، زمان و ولتاژ بالا مشخص می‌شود).

 

23-ظرفیت ذخیره (Reserve Capacity)

ظرفیت ذخیره یا Reserve Capacity، نشان می‌دهد که در صورت خرابی سیستم شارژ یا دینام، باتری چقدر می‌تواند خودرو را فعال نگه دارد. این عدد تعداد دقایقی است که باتری می‌تواند جریان 25 آمپر را قبل از تخلیه ولتاژ تا 10.5 ولت (که باتری به طور کامل تخلیه شود) تامین کند.

 

24-وزن مخصوص (Sp. Gr. یا SG)

وزن مخصوص، اندازه‌گیری غلظت الکترولیت در باتری است. این اندازه‌گیری بر اساس چگالی الکترولیت در مقایسه با چگالی آب است. و معمولاً با استفاده از هیدرومتر تعیین می‌شود. وزن مخصوص آب 1.00، و وزن مخصوص الکترولیت اسید سولفوریک در یک باتری معمولی 1.265-1.285 است. اندازه‌گیری‌های وزن مخصوص معمولاً برای تعیین اینکه آیا باتری به طور کامل شارژ شده است یا باتری دارای سلول خراب است استفاده می‌شود.

 

25-دشارژ خودکار (Self-Discharge)

باتری‌ها و سلول‌ها در مدت زمان مشخصی شارژ خود را از دست می‌دهند. و نیاز به شارژ مجدد دارند. این خود تخلیه، طبیعی است. اما با توجه به تعدادی از متغیرها از جمله تکنولوژی مورد استفاده و شرایط، متفاوت است. میزان دشارژ خودکار باتری یا سلول، بستگی به دما نیز دارد.

 

26-BCI GroupBCI Group

انجمن بین‌المللی باتری (BCI)، پارامترهایی را به عنوان مشخصات فنی باتری خودروها اعلام کرده است. که به منظور بررسی اعدادی روی باتری ماشین تعیین شده است.  این پارامترها  که روی باتری درج می‌شوند، باید دارای ویژگی‌های زیر باشند:

الف) ابعاد (L x W x H)،

ب) ولتاژ (6 ولت یا 12 ولت)،

ج) قطبیت (جلو راست مثبت است، سمت چپ جلو مثبت است، و غیره)،

د) نوع ترمینال باتری (بالا، کنار، “L” و غیره).

اعداد گروه BCI، ظرفیت باتری را مشخص نمی‌کند. بلکه فقط ویژگی‌های فیزیکی ذکر شده در بالا را تعریف می‌کند.

رجوع کنید به مقاله علائم اختصاری روی باتری

 

27-CA (Cranking Amps)

معمولاً دو مقدار آمپر (Ah) روی باتری خودرو وجود دارد. (CA) یا آمپرگردان میل لنگ، و (CCA) یا آمپرهای هوای سرد. این دو مقدار بسیار استفاده می‌شوند. و از مهم‌ترین اصطلاحات رایج باتری هستند.

CA نشان دهنده میزان آمپرهایی است که باتری می‌تواند به مدت 30 ثانیه در دمای 32 درجه فارنهایت (0 درجه سانتی‌گراد) انتقال دهد.

 

CCA (Cold Cranking Amps)-28

CCA  یکی دیگر اصطلاحات رایج باتری است. که برای تعریف توانایی باتری برای راه‌اندازی موتور در دمای سرد استفاده می‌شود. مقدار زیادی آمپر برای راه اندازی موتور مورد نیاز است. اما فقط برای مدت زمان کوتاه استارت زدن.

در حالی که، شروع کار باتری در شرایط سرد، سخت‌تر است. بنابراین رتبه CCA معیار دقیق‌تری برای اندازه‌گیری قدرت باتری است.

امتیاز واقعی یک باتری، میزان آمپرهایی است که یک باتری نو و کاملا شارژ شده می‌تواند به مدت 30 ثانیه در دمای 0 درجه فارنهایت (-18 درجه سانت‌یگراد) منتقل کند. و در عین حال حفظ ولتاژ در حداقل 7.2 ولت (برای باتری 12 ولت) داشته باشد. با افزایش عمر باتری، ممکن است باتری دیگر نتواند رتبه CCA اصلی خود را برآورده کند. هر چه امتیاز CCA بالاتر باشد، قدرت شروع باتری بیشتر است.

 

Starting, Lighting, Ignition) SLI)-29-

SLI  از اصطلاحات رایج باتری برای باتری‌های قابل شارژی استفاده است. که انرژی الکتریکی را به منظور استارت زدن، چراغ‌ها و سیستم احتراق موتور تأمین می‌کنند.

 

30-باتری سرب – اسیدی (Lead-Acid)

باتری متشکل از صفحات سرب و اکسید سرب با 35 درصد اسید سولفوریک و 65 درصد محلول آب. (و عناصر مختلف دیگر برای تغییر چگالی، سختی، تخلخل و غیره استفاده می‌شود). محلول داخل باتری، الکترولیت نامیده می‌شود؛ که باعث واکنش شیمیایی تولید الکترون می‌شود.

 

31-VRLA

VRLA

همانطور که در مقاله انواع باتری خودرو به طور کامل توضیح دادیم، باتری‌های سرب اسید ( از جمله باتری ژل) و باتری AGM، همگی باتری VRLA هستند. باتری VRLA یک باتری با قابلیت نگهداری کم است. و به همین دلیل به آن باتری پلمپ شده (SLA) یا باتری سیلد نیز می‌گویند. باتری‌های VRLA نیازی به رسیدگی و پرکردن آب مقطر ندارد. و در صورت کج شدن یا واژگون شدن، ریزش نمی‌کند.

باتری‌های VRLA دارای دریچه‌هایی هستند که مانع ورود هوا به سلول‌های باتری می‌شوند. و در عین حال اجازه می‌دهند گازها در صورت لزوم از سلول خارج شوند.

 

سخن آخر

لیست اصطلاحات رایج باتری در بالا، اصطلاحات و تعاریف پرکاربرد در باتری‌ها هستند. اصطلاحات دیگری نیز وجود دارد که گاه به گاه مورد استفاده قرار می‌گیرند. و چون از استفاده متداولی برخوردار نیستند، از آنها صحبت نکردیم.

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اسکرول به بالا