باتری باستانی اشکانی

باتری باستانی اشکانی

در سری مقالات باتری بازار، درباره تاریخچه باتری و کاربرد آن مطالب بسیاری خوانده‌اید. اما در این مطلب داستانی جالب از دنیای باستانیان را برایتان روایت می‌کنیم.

تا قبل از اختراع باتری توسط آلساندرو ولتا، وسیله ای برای ذخیره انرژی الکتریکی به معنای امروزی، وجود نداشت. اما باستان شناسان در اکتشافات باستانی به وسایل عجیبی برخوردند؛ که سازوکاری شبیه باتری دارند. با این کشف، به سوال مهمی برمی‌خوریم. اینکه آیا در دوران باستان و قبل از اختراع برق، به فناوری ذخیره این انرژی دست یافته بودند؟ در این مقاله به این پرسش پاسخ می‌دهیم. و باتری های باستانی که تاکنون کشف شده است را بررسی می‌کنیم. با ما همراه باشید.

 

باتری باستانی بغداد

باتری باستانی بغداد

باتری باستانی بغداد مربوط به 2 هزار سال قبل است. بله درست خواندید. 2هزار سال پیش، وسیله ای برای ذخیره انرژی الکتریسیته وجود داشته است. این باتری که قدیمی ترین باتری شناخته شده در دنیاست؛ به پیل پارتی، پیل اشکانی و باتری بغداد معروف است.

اینکه مردم در 2 هزار سال پیش از این فناوری بهره می‌برده‌اند؛ بسیار حیرت آور است. در ادامه، درباره ساختار این باتری باستانی توضیح می‌دهیم.

 

باتری باستانی بغداد را چه کسی کشف کرد؟

در سال 1936، باستان شناس آلمانی به نام ویلهلم کونیگ (Wilhelm Konig)، اعلام کرد که قدیمی‌ترین باتری دنیا را کشف کرده است. او که در آن سال‌ها اداره موزه ملی عراق را بر عهده داشت؛ هنگام اکتشاف در نزدیکی شهر تیسفون و بغداد (منطقه خوجوت رابه)، به چند کوزه عجیب برخورد. این باستان شناس حدود سه سال بعد توانست بفهمد، که این کوزه یک باتری باستانی است.

قبل از کونیگ، باستان شناسان دیگری نیز تکه‌های از کوزه‌های شکسته عجیبی مثل این کوزه، پیدا کرده بودند. اما فقط کونیگ به اهمیت آن پی برد. و سه سال تلاش کرد تا راز آن را بفهمد.

 

داستان کشف پیل بغداد

حدود 80 سال قبل، و هنگام یک کاوش در نزدیکی شهر بغداد، یک قبر پر از آثار باستانی پیدا شد. در این قبر چند کوزه سفالی هم وجود داشت. باستان شناسان فکر می‌کردند که این کوزه‌ها سفال‌های ساده هستند. اما  شکل نامتعارف و وجود یک میله آهنی در دهانه کوزه‌ها، توجه باستان شناسان را جلب کرد.  ویلهلم کونیگ، بعد از سه سال تحقیق و بررسی، راز این کوزه‌ها را کشف، و مقاله ای در این باره در سال 1940 منتشر کرد. این کشف باعث تعجب همه جهان شد.

کونیگ و همکارانش با برش عرضی کوزه، متوجه شدند که داخل آن خالی نیست. یک لوله و میله فلزی درون کوزه وجود داشت؛ که به نظر می‌رسید اتفاقی نباشد. با بررسی های بیشتر متوجه شدند؛ که این کوزه ساختار لایه‌ای دارد. لایه اول انباشته از قیر بود. در لایه دوم هم فلز مس وجود داشت. و درون لایه دوم؛ دقیقا در مرکز کوزه، یک میله آهنی قرار داشت که قسمتی از آن، از دهانه کوزه بیرون زده بود. همچنین برسی‌ها نشان داد، که ماده‌ای اسیدی در کوزه وجود داشته است.

آن‌ها متوجه شدند که این کوزه با این جزئیات و پیچیدگی ساخت، درست مانند یک باتری اولیه است. و می‌تواند یک منبع انرژی باشد. و اگر درون کوزه یک مایع الکترولیت مثل آبلیمو یا سرکه ریخته شود، کوزه تبدیل به یک منبع انرژی خواهد شد.

بعد‌ها در حوالی محل کشف باتری باستانی بغداد، کوزه های دیگری نیز پیدا شد. که نشان دهنده استفاده گسترده مردم آن منطقه از این وسیله است.

 

قدمت باتری باستانی اشکانی

باستان شناسان قدمت این کوزه را بین 1800 تا 2200 سال قبل، تخمین زده‌اند. در نتیجه قدمت پیل بغدادی به زمان امپراتوری اشکانیان (پارت‌ها) باز می‌گردد. اشکانیان یا پارت‌ها، سومین سلسله پرشکوه ایرانی بودند. که از 248 سال قبل از میلاد تا 224 سال قبل از میلاد بر ایران وسیع آن دوره، فرمانروایی می‌کردند. در آن زمان، عراق جزئی از خاک ایران بوده است. و شکل تخم مرغی مانند این کوزه به شکل کوزه‌های دوران ساسانی است. پس قدیمی‌ترین باتری دنیا، متعلق به ایران است.

 

ساختار باتری باستانی اشکانی

ساختار باتری باستانی اشکانی

پیل بغداد به ارتفاع ۱۴، قطر ۸ و دهانه 3/3 سانتیمتر است. که یک میله آهنی به ارتفاع 7/5 سانتیمتر در بخش میانی آن قرار دارد (قطب کاتد). اطراف این میله آهنی، یک استوانه مسی به ارتفاع 9/8 و قطر 2/6 سانتیمتر قرار گرفته؛ که به کمک قیر در جای خود محکم شده‌است. در بخش دهانه باتری باستانی بغداد، از قیر برای آب‌بندی آن استفاده شده‌است.

درباره الکترولیت هم به نظر می‌رسد که از محلول‌های مس، سرکه، آب انگور و آبلیمو استفاده می‌شده. با آزمایش‌های انجام شده روی باتری شبیه سازی شده پارت‌ها و بکارگیری محلول‌های الکترولیت گوناگون، معلوم شده است که چنین باتری‌ای فقط توانایی تولید ولتاژ بین 0/5 تا 2 ولت را دارد. جریان الکتریکی به دست آمده از این باتری هم، چند میلی آمپر است.

 

آیا باتری باستانی پارتی هنوز هم کار می‌کند؟

پس از جنگ جهامی دوم، ویلارد گری (Willard F. M. Gray)، با استفاده از آزمایشگاه شرکت جنرال الکتریک در ماساچوست، چند نمونه از این باتری‌های اشکانی را ساخت. زمانی که گری باتری‌ها را با الکترولیت طبیعی پر کرد، آن دستگاه‌ها حدود 2 ولت برق تولید کردند. این آزمایش باعث شگفتی بیش از پیش پژوهشگران و باستان‌شناسان شد. چرا که دستگاهی پس از 2 هزار سال، هنوز کار می‌کند.

 

آیا 2 هزار سال پیش برق وجود داشته است؟

آزمایش باتری باستانی پارتی

با توجه به اینکه بسیاری از نوآوری‌ها و اختراعات بشر، قبل از درک مفاهیم اولیه آن نوآوری به وجود آمده‌اند؛ پس می‌توان نتیجه گرفت که اشکانیان قبل از اینکه با مفهوم الکتریسیته آشنا باشند، می‌توانستند از آن بهره ببرند. مثل بسیاری از گیاهان دارویی که در گذشته استفاده می‌شده است. مردم بدون اینکه بدانند چرا این گیاه این خاصیت را دارد، فقط می‌دانستند که چه کاربردی دارد.

 

کاربرد باتری باستانی اشکانی

با کشف این باتری باستانی، سوال بسیار مهمی ذهن باستان شناسان را درگیر کرده است. اینکه مردمان 2 هزار سال پیش، از این باتری برای چه کاری استفاده می‌کرده‌اند؟ این سوال هنوز هم بی جواب مانده است.

پروفسور مارجری سنچال، استاد تاریخ علم و صنعت در دانشگاه اسمیت آمریکا در این باره می‌گوید:
«گمان نمی‌کنم کسی بتواند قاطعانه بگوید این باتری‌ها برای چه مورد استفاده بوده اند. اما مسلم است که این مجموعه کوزه و لوله‌های فلزی، همان کار باتری را انجام می دهد. و احتمال دارد که مردم باستان از انرژی آن استفاده می‌کرده‌اند.»

درمورد کاربرد باتری باستانی اشکانی، باستان شناسان نظرات متفاوتی دارند. در ادامه به این کاربردها اشاره کرده‌ایم.

 

ذخیره انرژی الکتریکی

اولین و واضح ترین نظریه، استفاده از این کوزه به عنوان باتری و ذخیره انرژی الکتریکی است. که بسیاری از باستان شناسان به دلیل اختراع نشدن برق در آن زمان، این نظریه را رد کرده‌اند.

 

آب کاری

عده‌ای می‌گویند که کاربرد این وسیله برای گالوانیزه کردن و الکتروگالوانیزاسیون (آبکاری الکتریکی) وسایل بوده است؛ و نه ذخیره برق. که این فرضیه ممکن است درست باشد. زیرا در آن مناطق ظرف‌های آبکاری شده هم کشف شده است. این کاربرد هم، به نوبه خود نشان دهنده دانش بالای مردمان آن زمان بوده است.

آرن اگبریچ (Arne Eggebrecht) توانست به وسیله نمونه‌ای از باتری اشکانی و با به کارگیری شیره‌ی انگور به عنوان الکترولیت؛ لایه‌ی نازکی حدود یک ده‌هزارم میلی‌متر، از نقره به سطح فلز دیگری بنشاند. اما فقط در یک مورد این اتفاق افتاد. و دیگر باستان شناسان موفق به انجام چنین کاری نشدند.

 

شوک الکتریکی

برخی دیگر، کاربرد باتری باستانی اشکانی را در درمان بیماری‌ها به وسیله شوک الکتریکی می‌دانند. زیرا در کنار بعضی از کوزه‌های کشف شده، اشیا سوزنی شکلی هم یافت شده است. عده‌ای بر این باورند که از این دستگاه و به وسیله این سوزن‌ها، برای تسکین درد استفاده می‌شده. اما با توجه به ولتاژ پایین این دستگاه و همچنین وجود تسکین دهنده‌های بهتری مثل تریاک و شراب، این نظریه چندان هم اعتبار ندارد.

 

کلام آخر

باتری باستانی اشکانی و بسیاری از وسایل باستانی کشف شده دیگر، سوال‌های بسیاری را برای اهل حقیقت به وجود آورده است. اینکه ساخت چنین وسیله‌ای در دوران باستان به طور اتفاقی بوده؟ یا این باتری باستانی یک فناوری برای انجام کارهای روزمره مردم بوده است؟ پاسخ اینگونه سوال‌ها، بسیاری از دانسته‌های کنونی ما نسبت به گذشتگان را تغییر خواهد داد. اگر گذشتگان چنین دانشی داشته‌اند، پس حتما بسیاری از علوم و فناوری‌های دیگر را هم می‌دانستند. پس چطور دانش آنان به نسل‌های بعدی و ما منتقل نشده است؟

 

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اسکرول به بالا